و خداوند آفرینش را در ۳۶۵ روز به پایان رسانید ٬ و تا آن روز همه چیز به وجود آمد و هست شد ٬ و اینگونه آفرینش خدا کامل گشت .

و از پس آن روز ٬ روزی نو فرا رسید . هرمزد روز ماه فروردین ٬ روز مقدس اهورا مزدا ٬ زمانی برای از سر گرفته شدن درخشش خورشید و اعتدال طبیعت ٬ روز شادمانی زمین و آسمان و آفتاب ٬ روزی سرشار از شوق شکفتن ٬ روز آغاز آفرینش ٬ بهترین روز سال ٬ نوروز .

در اغلب منابع تاریخی از جمله تاریخ طبری ٬ شاهنامه و آثاز بیرونی ٬ نوروز منسوب است به دوران جمشید پیشدادی . گفته شده در این روز جمشید به جنگ دیوان رفت و آنان را فرمانبردار خود ساخت ٬ جمشید در این روز بر تختی از جواهر نشست که دیوان آن را می بردند و به یک روز راه از دماوند به بابل رسید . این روز اول فروردین بود و مردم این روز را جشن گرفتند و شادی کردند .

یکی از امتیازهای نوروز این است که در فروردین ماه ( فرورتیش ) واقع شده است و روزی ست که انسان آفریده شده و متعلق به فروهر پاکان است که برای دیدار کسان خود به زمین آمده و بعد از مدتی به جاهای خود بازمی گردنند . ( فروهر یکی از نیروهای مقدس و معنوی انسان است که پیش از آفرینش در عالم بالا وجود داشته و هنگام آفرینش انسان در کالبد او داخل شده و او را رشد و ترقی داده و نگهداری می کند و پس از مرگ انسان دیگر باره با همان پاکی و تقدس اولی به جای خود باز می گردند )

جشن بزرگ نوروز مسیر طولانی و دشواری را طی کرده تا امروز بدین شکل به دست ما رسیده است ٬ در این نوشتار سعی من بر آن است که گزیده ای از این مسیر را بیان کنم و مختصری توضیح دهم .

کورش بزرگ موسس شاهنشاهی ایران نخستین حکمرانی بود که به نوروز جنبه ی رسمی داد و در سال ۵۳۴ پیش از میلاد دستورالعملی برای آن تدوین نمود .

در دوره هخامنشیان ٬ یازده روز اول فروردین ویژه انجام مراسم نوروز بود . شاه در نخستین روز سال نو موبدان ٬ بزرگان ٬ مقامات دولتی و فرماندهان ارشد نظامی ٬ دانشمندان و نمایندگان سرزمین های دیگر را می پذیرفت و ضمن سپاسگذاری از عنایات خداوند ٬ گزارش کارهای سال کهنه و برنامه های دولت برای سال نو و نظر خویش را بیان می کرد که نصب العین قرار می گرفت .

داریوش بزرگ که گسترش آیین های نوروزی در جهان نتیجه تلاش های اوست ٬ در مراسم نوروز ۵۱۵ سال پیش از میلاد تصمیم خود را در زمینه ایجاد سنگ نبشته در بیستون - حاوی آرزوها ٬ اندرزها و شرح قلمرو ایران - اعلام کرد ٬ که مورخان با توجه به این سنگ نبشته گفته اند ایران تنها کشور جهان است که سند مالکیت دارد . پس از افتتاح کاخ های معروف پاسارگاد هرسال جشن های نوروز پر شکوه تر از قبل برگزار می شد .

در دوران اشکانیان ایام نوروز به پنج روز کاهش یافته بود اما شاه وقت به تقاضای تنسر ( موبد موبدان ) روز ششم - زادروز زرتشت - را به آن اضافه کرد و بدین ترتیب جشن های نوروزی به شش روز افزایش یافت .

قابل توجه است بدانید که مهستان ( اولین پارلمان جهان ) در عهد اشکانیان ٬ نخستین جلسه خود را در نوروز ۱۷۳ سال پیش از میلاد با حضور مهرداد اول - شاه وقت - برگزار کرد .

اردشیر پاپکان که در سال ۲۲۶ میلادی سلسله ی ساسانیان را تاسیس کرده بود ٬ در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که در جنگ با ایران شکست خورده بود خواست که نوروز ایرانی را به رسمیت بشناسد و سنای روم نیز آن را پذیرفت و از آن پس نوروز ما در قلمرو روم به نام lupercal معروف شد .

در طول حکومت ساسانیان اهمیت نوروز افزایش یافت ٬ نوروز نه تنها یک عید ملی بود بلکه ایام تمیز کردن محیط زیست ٬ پوشیدن لباس نو ٬ نمیز کردن بدن ٬ استغفار از گناهان ٬ دلجویی از پیران ٬ تجدید دوستی ها و استحکام خانواده و بیرون کردن افکار بد و پلیدی ها از روح و روان به شمار می آمد . در این عهد تشریفات نوروزی مفصل شد ٬ از جمله روشن کردن آتش روی بام ها در شب نوروز به منظور سوزاندن پلیدی ها ٬ که اینک این رسم به روشن کردن شمع سر سفره هفت سین تبدیل شده است .

پس از یورش تازیان به ایران ٬ تا مدت ها مراسم نوروز به صورت مخفیانه و خانوادگی برگزار می شد ٬ اما با گذشت زمان کوتاهی بار دیگر ایرانیان توانستند با هوش و ذکاوت بی اندازه شان نوروز را به همان شکل گذشته برگزار کنند .

در دوره سامانیان ٬ امیر اسمائیل سامانی ٬ پادشاهی که به تجدید حیات زبان فارسی و فرهنگ ایرانی کمک فراوانی کرد ٬ در سال ۸۹۲ میلادی از ریاضیدانان خراسان خواست که تقویم ساسانی را دوباره بازنویسی کنند تا نوروز در ساعت درست خود ( هنگام عبور خورشید از استوا ) آغاز شود و حلول سال دقیق باشد .

این آرزو سال ها بعد توسط عمر خیام تحقق یافت و تقویم هجری خورشیدی و لحظه دقیق حلول سال نو تهیه شد . ملک شاه سلجوقی که عمر خیام نیشابوری در دوران حکومت او تقویم خورشیدی را تنظیم کرده بود از همان روز فرمان رسمی رعایت آن را داد .

حمله مغول ها به ایران زمین بار دیگر نوروز را برای مدتی خانه نشین کرد و باز تاریخ تکرار شد و کوتاه زمانی بیش طول نکشید که بار دیگر ایرانیان توانستند با همان ذکاوت مثال زدنی خود ٬ نوروز را از کنج خانه هاشان به بیرون کشند .

در سال ۱۵۹۷ میلادی ٬ شاه عباس صفوی آیین نوروز را در عمارت نقش جهان اصفهان در حضور نمایندگان کشورهای جهان برگزار کرد و در آن روز طی نطقی تاریخی ٬ اصفهان را پایتخت جاودانه تاریخ نامید .

نادرشاه نیز در سال ۱۷۳۹ مراسم نوروز را در کاخ شاه جهان هندوستان برگزار کرد .

کریم خان زند نیز پس از اعلام پایتختی شیراز ٬ از سال ۱۷۶۱ میلادی به بعد هر سال سلام نوروزی را در عمارتی که امروز " موزه پارس " نامیده می شود برگزار می کرد .

ذکر مصیبتی که بر فرهنگ و هویت ایرانی ما در دوران قاجار روا داشته شده تنها می تواند تاسف برانگیز باشد . سردار سپه و پسرش محمدرضا شاه نیز که با جعل صفت " پهلوی " سعی داشتند برای خود ریشه ی ایرانی بتراشند و نسب خود را به هخامنشیان متصل کنند ٬ تنها از آیین های نوروز استفاده ابزاری می کردند تا خود را مدافع عظمت ایران نشان دهند .

 و به نظر من آنچه پس از انقلاب سال ۵۷ تا به امروز بر سر فرهنگ و دین و آیین ما آمده به تنهایی می تواند یک ملت را با همه تاریخ اش نابود کند و جای تعجحب است که چه رازی در " نوروز " ٬ این جشن بزرگ باستانی نهفته است که با این همه بلایا همچنان پرشکوه تر از همیشه در وجود تک تک ما جریان دارد .

در پایان بهتر دیدم خلاصه ای از برخی مراسم نوروز را به صورت تیتر وار برای شما بنویسم .

روشن کردن آتش بر بام خانه ها در هفت روز پایانی سال

در هفته آخر سال ٬ رسم بر این بود که بر بام خانه ها آتش روشن کنند و نگذارند آتش خاموش شود تا این شعله های اهورایی راهنمایی باشد برای فروهرهای نیاکان . در زمان هخامنشیان رسم بر این شد که این آتش را به سه قسمت تقسیم می کردند به نام سه فرشته مقرب خدا ( آسمان ٬ آذر ٬ آبان ) و پس از آن آتش را به نام امشاسپندان به هفت قسمت تقسیم می کردند و بر آنها نیایش می خواندند .

متاسفانه پس از حمله ی اعراب ٬ رسم اشتباهی از آنان وارد ایران شد و با جشن آتش ایرانیان ترکیب شد و " چهارشنبه سوری " نام گرفت . اعراب جاهلیت روز چهارشنبه را نحس می شمردند و برای همین در این روز آتش روشن می کردند و برای رفع این نحسی از روی آتش می پریدند . در حالی که ما در ایران پیش از حمله ی اعراب چیزی به نام هفته نداشتیم و لذا رسمی به نام چهارشنبه سوری کاملا بی معناست و جالب آنکه در فرهنگ  ما ایرانیان ٬ پریدن از روی آتش نوعی بی حرمتی نسبت به آن است . همه اینها در حالی ست که اغلب مردمان فکر می کنند " چهارشنبه سوری " نیز به قدمت نوروز است و از نیاکان ما برایمان مانده است .

خانه تکانی نوروز

ایرانیان دیرین بر این عقیده بودند که فروهر های مردگان روز اول به خانه و کاشانه خود سرازیر می شوند و از خانه و هفت سین و خوردنی ها دیدن می کنند و بر بازماندگان واجب است طوری عمل کنند که فروهر گذشتگان با شادکامی به جای خود بازگردند .

سفره هفت سین

این سفره به عدد هفت امشاسپند ( هرمزد - بهمن - اردیبهشت - شهریور - سپندارمزد  - خورداد - امرداد ) و به نیت یاری جستن از آنان در سال نو چیده می شود .

روز ششم فروردین - خرداد روز - جشن بزرگ میلاد اشو زرتشت

یکی از مهمترین روزهای نوروز ٬ روز ششم یا خرداد روز است ٬ روز تولد اشو زرتشت پیامبر بزرگ ایرانی . در کتب پهلوی درباره این روز اینگونه نقل شده است : در این روز در پیکر مردم جان و جنبش به وجود آمد ٬ ایران زمین در چنین روزی پیدایی یافت ٬ کیومرث دیو آرزو را کشت ٬ نخستین جفت بشر ( مشیه و مشیانه ) چون دو ساقه ی ریواس از زمین رستند ٬ هوشنگ پیشدادی در این روز به پیدایی آمد ٬ تهمورث اهریمن را به بند کشید ٬ جمشید جهان را بی مرگ و مردمان را همیشه جوان کرد و زرتشت در این روز برای اولین بار مورد وحی اهورامزدا قرار گرفت .

روز سیزدهم فروردین ( تیر روز فروردین ماه )

در این روز جمشید به پاس نوروز و برای شکرگزاری نعمت های آفریدگار ٬ در صحرایی سبز و خرم خیمه بر پا می کرد و بارعام می داد و این رسم هر سال ادامه می یافت و امروزه نیز همچنان جزئی جدانشدنی از شادی های نوروز است .

سبزه گره زدن در روز سیزدهم نوروز

گفته شده است ٬ مشیه و مشیانه که دختر و پسر دوقلوی کیومرث بودند روز سیزدهم فروردین برای اولین بار در جهان با هم ازدواج نمودند . در آن زمان چون عقد و نکاهی شناخته شده نبود ٬ آن دو به وسیله ی گره زدن دو شاخه مو ٬ پایه ی ازدواج خود را بنا نهادند و چون ایرانیان باستان از این راز به خوبی آگاهی داشتند داستان آن را سینه به سینه محفوظ نگه داشتند تا به امروز که این مراسم همچنان ادامه دارد .

آری ٬ اینچنین است نوروز بزرگ و جاودانه ایرانیان . و آنچه گفتم تنها گزیده ای کوتاه از عظمت و شکوه این جشن باستانی بود ٬ به امید روزهایی نو برای ایران و همه ایرانیان .